English version
Drukuj

SZWO

bowoik_logo2SZWO to substancje chemiczne, które są pochodnymi węglowodorów alifatycznych (metanu, etanu i propanu) zawierającymi atomy chloru lub/i bromu oraz najczęściej także fluoru i wykazują potencjał niszczenia ozonu (ang. Ozone depleting potential - ODP).

SZWO kontrolowane obecnie przez Protokół Montrealski dzielą się na następujące grupy:

  • całkowicie podstawione chlorofluorowęglowodory (z ang. chlorofluorocarbons - CFC)
  • całkowicie podstawione bromofluoro- i bromochlorofluorowęglowodory (halony)
  • częściowo podstawione chlorofluorowęglowodory (inaczej:
    wodorochlorofluoroweglowodory (z ang. hydrochlorofluorocarbons - HCFC)
  • częściowo podstawione bromofluorowęglowodory (inaczej:
    wodorobromofluorowęglowodory (z ang. hydrobromofluorocarbons - HBFC)
  • tetrachlorek węgla (CCl4)
  • 1,1,1-trichloroetan (CCl3CH3) (inaczej: metylochloroform)
  • bromochlorometan (CH2BrCl)
  • bromometan (CH3Br) (inaczej: bromek metylu)


Substancje kontrolowane

SZWO będące substancjami kontrolowanymi przez Protokół Montrealski (PM) zostały w PM podzielone na "Aneksy" i "Grupy" w następujący sposób:

AneksGrupaSubstancje
AICFC podstawowe, czyli CFC-11, CFC-12, CFC-113, CFC-114, CFC-115
AIIHalony 1211, 1301, 2402
BIPozostałe CFCs wymienione w PM
BIITetrachlorek węgla
BIII1,1,1-trichloroetan
CIHCFC
CIIHBFC
CIIIBromochlorometam
EVBromek metylu

Uwaga!

Zgodnie z definicją substancji kontrolowanej zawartą w PM kontroli w ramach PM podlegają także substancje zawarte w mieszaninach. Definicja substancji kontrolowanej znajduje się też w Rozporządzeniu (WE) nr 1005/2009 Parlamentu Europejskiego i Rady. Podział substancji kontrolowanych na grupy w Rozporządzeniu (WE) nr 1005/2009 jest inny, niż w PM.


Nowe Substancje - od 1 stycznia 2010

OD 1 stycznia 2010 weszło w życie Rozporządzenie (WE) nr 1005/2009, w którym prócz substancji kontrolowanych przez PM (wymienionych w załączniku I) zostały dodane nowe substancje zubożające warstwę ozonową (wymienione w załączniku II do tego rozporządzenia).

Nowe substancje oznaczają substancje wymienione w załączniku II Rozporządzenia (WE) nr 1005/2009, występujące samodzielnie lub w mieszaninach, zarówno pierwotne, jak i odzyskane, poddane recyklingowi lub zregenerowane.

Załącznik II Część A: Substancje ograniczone na mocy art. 24 ust. 1
Rozporządzenia (WE) 1005/2009

SubstancjaODP1) - Potencjał niszczenia ozonu
CBr2F2Halon 1202
Dibromodifluorometan

1,25


Załącznik II Część B: Substancje podlegające obowiązkowi sprawozdawczemu na mocy art. 27 Rozporządzenia (WE) 1005/2009

SubstancjaODP1) - Potencjał niszczenia ozonu
C3H7BrHBC 280 B1 / n-PB
1-Bromopropan (bromek n-propylu)
0,02-0,10
C2H5BrHBC 160 B1 / EtBr
Bromoetan (bromek etylu)
0,1-0,2
CF3IFIC 013 I1 / TFIM
Trifluorojodometan
0,01-0,02
CH3ClHCC 040 / MC
Chlorometan (chlorek metylu)
0,02

1) Wymienione wielkości potencjału niszczenia ozonu są wielkościami szacunkowymi opartymi na istniejącej wiedzy oraz podlegają okresowej ocenie i zmianom w świetle decyzji podejmowanych przez Strony Protokołu Montrealskiego.


Więcej informacji można znaleźć na stronach:


Zamienniki SZWO

W związku ze stopniowym wycofywaniem SZWO ze stosowania wynikającym z postanowień PM zaistniała potrzeba ich zastąpienia. Obecnie na rynku dostępnych jest wiele zamienników SZWO, najważniejsze z nich, to:

- substancje z grupy HFC i PFC (wodorofluorowęglowodory i perfluorowęglowodory)
- substancje z grupy HC (węglowodory).

Substancje należące do tych grup nie zawierają chloru ani bromu, a więc nie zubożają warstwy ozonowej. Tym niemniej, substancje z grupy HFC i PFC są to gazy cieplarniane (F-GAZY) o bardzo wysokim współczynniku globalnego ocieplenia (GWP) i dlatego obecnie preferuje się, tam gdzie jest to możliwe, stosowanie zamiast SZWO węglowodorów, a nie HFC lub PFC. Zastosowanie węglowodorów jest jednak ograniczone, gdyż są one łatwopalne. Oprócz HFC, PFC i węglowodorów wykorzystuje się w niektórych zastosowaniach jako zamienniki SZWO także inne substancje, np. dwutlenek węgla lub amoniak jako czynniki chłodnicze, perchloroetylen jako rozpuszczalnik czy fosforowodór jako fumigant w rolnictwie i przetwórstwie żywności do odkażania produktów i obiektów.

W Tabeli poniżej zestawiono najczęściej stosowane zamienniki najbardziej popularnych SZWO.

Tabela: Zamienniki SZWO

SZWOZastosowanieZamienniki
CFCs, HCFCsCzynniki chłodniczeHFC, węglowodory, dwutlenek węgla, amoniak
CFCs, HCFCsŚrodki spieniająceHFC, węglowodory, dwutlenek węgla
CFCs, HCFCs, tetrachlorek węgla, 1,1,1-trichloroetan, bromochlorometanRozpuszczalniki, środki myjące HFC, PFC, fluorowane etery, perchloroetylen, węglowodory
Halony, HCFCsŚrodki gaśniczeHFC, PFC, dwutlenek węgla, mgła wodna, proszki gaśnicze, gazy obojętne
Bromek metyluFumigacja gleby, obiektów i produktówAlternatywy chemiczne (PH3, metam sodowy, dazomet, fluorek sulfurylu*) i nie-chemiczne (ogrzewanie, chłodzenie, substraty gleby)
CFCs, HCFCsCPropelenty (gazy pędne) w aerozolach i spray'achHFCs, węglowodory, etery

* dotychczas nie zatwierdzony do stosowania w Polsce

Należy podkreślić, że substancje HFCs i PFCs są gazami cieplarnianymi o bardzo wysokim współczynniku ocieplenia globalnego (GWP) i obecnie na forum Konwencji Klimatycznej i Protokołu Montrealskiego toczy się dyskusja nad ewentualnym wprowadzeniem ograniczeń w odniesieniu do substancji HFCs. Ograniczenia takie w odniesieniu do substancji HFC i PFC wprowadziła już Unia Europejska.
Wiele SZWO, np. substancje CFC i HCFC są również gazami cieplarnianymi o wysokim GWP, lecz z uwagi na to, że są kontrolowane przez PM nie zostały objęte Protokołem z Kioto.

Więcej informacji można znaleźć na stronach: