English version

Formularz logowania

zarejestruj się


Drukuj

Z żałobnej karty: prof. dr hab. inż. Jerzy Bursa (1925-2011)

"Polimery", nr 6/2011


9 kwietnia 2011 r. w wieku 86 lat zmarł prof. dr hab. inż. Jerzy Bursa, wybitny uczony, zasłużony nauczyciel akademicki, organizator nauki, wychowawca wielu pokoleń studentów i doktorantów, twórca polskiej szkoły przetwórstwa tworzyw polimerowych, współtwórca i kierownik Zakładu Przetwórstwa Materiałów Metalowych i Polimerowych Politechniki Śląskiej. Do ostatnich dni aktywnie uczestniczył w życiu naukowym środowiska przetwórców tworzyw polimerowych.

Jerzy Bolesław Bursa urodził się 1 stycznia 1925 roku w Przemyślu. Dzieciństwo spędził w Stryju, Wilnie, a następnie w Twierdzy Brześć nad Bugiem. Po wybuchu drugiej wojny światowej, uchodząc przed deportacją na Wschód, schronił się wraz z matką u jej rodziców we Lwowie. Jego ojciec mjr Leonard Bursa został internowany w obozie w Starobielsku, a następnie zamordowany w Charkowie.Wlatach 1942-1944 Jerzy Bursa ukończył dwuletnie Kursy Przygotowawcze do Szkół Zawodowych w Jaśle i rozpoczął pracę jako gajowy w Nadleśnictwie w Brzostku. Po ofensywie styczniowej w 1945 r. wraz z matką przeniósł się do Krakowa, gdzie w 1946 r. zdał maturę w III Gimnazjum im. Jana Sobieskiego. W tym samym roku rozpoczął studia na Wydziale Mechanicznym Politechniki Śląskiej w Gliwicach.

Jeszcze jako student,we wrześniu 1949 r., został przyjęty na stanowisko młodszego asystenta w kierowanej przez prof. Klaudiusza Filasiewicza Katedrze Walcownictwa i Kuźnictwa (przemianowanej później na Katedrę Przeróbki Plastycznej). Pierwsze zetknięcie Jerzego Bursy z tworzywami sztucznymi nastąpiło w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku, gdyMinisterstwo SzkolnictwaWyższego wprowadziło na Wydziale Mechanicznym przedmiot „Masy plastyczne” i prof. Filasiewicz właśnie Jemu powierzył obowiązek prowadzenia wykładu z tego przedmiotu. Związane z tym konieczne poszerzenie wiedzy z chemii organicznej zrealizował jako wolny słuchacz na Wydziale Chemii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Po latach Profesor wspominał, że w uzupełnieniu wiedzy z dziedziny tworzyw polimerowych pomógł mu niemiecki podręcznik Rungego pt. „Wstęp do chemii tworzyw sztucznych”.

W roku 1965 uzyskał stopień naukowy doktora na podstawie pracy „Badania metod otrzymywania i właściwości blach stalowych pokrytych tworzywami sztucznymi” (promotorem pracy był prof. dr inż. Tadeusz Pełczyński, kierownik Katedry Przeróbki Plastycznej Politechniki Warszawskiej oraz Katedry Uzbrojenia WAT).

W utworzonym w 1967 r. dzięki Jego staraniom Zakładzie Przetwórstwa Tworzyw Sztucznych, w Katedrze Przeróbki Plastycznej, którą kierował aż do roku 1996, studenci Wydziału Mechanicznego, na specjalizacji „Przetwórstwo tworzyw sztucznych” zdobywają wiedzę z zakresu podstaw chemii związków wielkocząsteczkowych, reologii, mechaniki i wytrzymałości tworzyw wielkocząsteczkowych, kompozytów polimerowych, przetwórstwa tworzyw, budowy oraz eksploatacji maszyn i urządzeń do przetwórstwa tworzyw, konstrukcji form wtryskowych i prasowniczych oraz głowic wytłaczarskich. Wynikiem działalności dydaktycznej Zakładu, przemianowanego w późniejszym okresie na Zakład Przetwórstwa i Stosowania Tworzyw Sztucznych, jest ponad 400 absolwentów, którzy uzyskali dyplomy magisterskie i inżynierskie.

W 1968 roku na podstawie rozprawy habilitacyjnej pt. „Działanie tworzyw sztucznych jako środków przeciwciernych w procesie tłoczenia stali” przedłożonej Radzie Wydziału Mechanicznego Politechniki Śląskiej otrzymał stopień doktora habilitowanego. W 1975 r. otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1992 r. został zatrudniony na stanowisku profesora zwyczajnego w Politechnice Śląskiej.

W ciągu całego okresu działalności naukowej i dydaktycznej konsekwentnie wiązał problemy badawcze z praktyką przemysłową, czego efektem są liczne wdrożenia. W latach 1956-1958 kierował pracami konstrukcyjnymi oraz uczestniczył w nadzorze autorskim czterech pieców zmechanizowanych do hartowania i odpuszczania sprężyn śrubowych i piór resorowych tramwajówwChorzowskiejWytwórni Konstrukcji Stalowych „Konstal”. Opracował technologię wytwarzania z polietylenu tzw. gońców do maszyn włókienniczych w Zakładach Przemysłu Bawełnianego w Łodzi (1963) oraz technologię i dokumentację laboratoryjno-półtechnicznego urządzenia do pokrywania tworzywami termoplastycznymi stalowych taśm tłocznych metodą ciągłą (1962-1965). Poważnym przedsięwzięciem była też budowa linii ciągłej do wytwarzania prętów i kształtowników z żywic poliestrowych, wzmocnionych włóknem szklanym, zbudowana w Instytucie Metalurgii Żelaza w Gliwicach. W roku 1970 pod kierunkiem Profesora została zbudowana aparatura do wytwarzania rur o bardzo dobrych właściwościach wytrzymałościowych z żywic poliestrowych i epoksydowych oraz włókna szklanego.

Wkierowanym przez prof. J. Bursę Zakładzie opracowano też m.in. technologię wytwarzania prętów i rur z politetrafluoroetylenu (1970), technologię wytwarzania lekkich taśm transportowych z włókien poliestrowych powlekanych PVC lub poliuretanem, technologię otrzymywania rur poliestrowo-szklanych z wewnętrznymi, trudno ścieralnymi wykładzinami, technologię wytwarzania metodą nanoszenia proszków w polu elektrostatycznym powłok polimerowych na wewnętrznych powierzchniach rurociągów okrętowych oraz technologię powlekania rur stalowych polimerami metodą wytłaczania (1972). Ww. pionierskie w skali kraju opracowania dzięki współpracy z przemysłem, placówkami PAN, instytutami naukowymi i uczelniami przyczyniły się do podniesienia poziomu naukowego i poszerzenia wiedzy praktycznej z zakresu przetwórstwa i stosowania tworzyw polimerowych w różnych dziedzinach gospodarki.

Ostatnie lata prof. J. Bursa poświęcił szczególnie zajmującym Go problemem pękania polimerów, z uwzględnieniem tzw. pęknięć srebrzystych oraz wpływu starzenia na te zjawiska. Profesor Bursa współpracował z wieloma placówkami naukowo-badawczymi, uczelniami, instytutami Polskiej Akademii Nauk i instytutami przemysłowymi. Nieomal wszystkie wyższe uczelnie techniczne w kraju korzystały z Jego wiedzy i doświadczeń z zakresu przetwórstwa, stosowania tworzyw polimerowych w różnych gałęziach przemysłu oraz budowy maszyn i narzędzi do przetwórstwa tworzyw i kompozytów polimerowych. Profesor wykładał i prowadził seminaria dyplomowe w ramach różnych rodzajów studiów dziennych i doktoranckich w wielu uczelniach. Opracował kilkadziesiąt autorskich programów wykładów z dziedziny przetwórstwa i stosowania tworzyw polimerowych oraz przeróbki plastycznej i reologii. Przez cztery lata uczestniczył w pracach Zespołu Dydaktyczno-Wychowawczego „Mechanika” przy Ministerstwie SzkolnictwaWyższego.

W latach 1967-1969 kierował Pracownią Przetwórstwa i Stacją Badań Tworzyw Sztucznych Zakładu Polimerów Ministerstwa Oświaty i Szkolnictwa Wyższego i Polskiej Akademii Nauk w Łodzi, Oddział w Gliwicach. Wlatach 1975-1990 pełnił w Instytucie Budowy Maszyn Politechniki Śląskiej obowiązki zastępcy dyrektora – przemiennie ds. nauczania i wychowania oraz ds. nauki. Od 1985 r. był zatrudniony na część etatu na stanowisku profesora w OBR „Metalchem” w Toruniu (obecnie Instytut Inżynierii Materiałów Polimerowych i Barwników). Prowadził też wykłady w Wieczorowej Szkole Inżynierskiej w Katowicach i Wyższej Szkole Inżynierskiej w Opolu. Do połowy 2010 r. był zatrudniony na stanowisku profesora zwyczajnego w Instytucie Materiałów Inżynierskich i Biomedycznych Politechniki Śląskiej. Był m.in. przewodniczącym Sekcji Tworzyw Polimerowych Komitetu Nauki o Materiałach, przewodniczył przez szereg lat Radzie Naukowej Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Obróbki Tworzyw Sztucznych „Plaso-Proplast” w Poznaniu, Radzie Naukowej OBR „Metalchem” (obecnie Instytut Inżynierii Materiałów Polimerowych i Barwników w Toruniu). Był członkiem Rady Naukowej Centrum Badań Molekularnych i Makromolekularnych PAN w Łodzi, Rady Naukowej Centralnego Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Opakowań w Warszawie, Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego (dwie kadencje) oraz Komitetu Badań Naukowych I kadencji, a w nim członkiem Komisji Badań Stosowanych Zespołu Materiałów i Technologii oraz przewodniczącym sekcji. Był członkiem Sekcji Przetwórstwa Tworzyw Naturalnych i Sztucznych KBN oraz członkiem Rady Programowej SCI-TECH. Założył Śląską Sekcję Tworzyw Sztucznych Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Mechaników Polskich w Gliwicach i był przez szereg lat członkiem Zarządu Głównego tej Sekcji.

Utrzymywał żywe kontakty z zagranicznymi placówkami naukowymi i przemysłowymi w Niemczech, w b. ZSRR, Czechosłowacji, Bułgarii, na Węgrzech, na Ukrainie, w Szwajcarii i na Kubie.

Był promotorem kilkunastu doktoratów, recenzentem kilkunastu prac habilitacyjnych oraz opiniodawcą kilku wniosków o tytuł profesora. Był autorem ok. 200 publikacji w czasopismach naukowych oraz autorem dwóch monografii „Działanie tworzyw sztucznych jako środków przeciwciernych w procesie tłoczenia stali”, wyd. Politechnika Śląska, Gliwice 1968 i „Rury stalowe z powłokami z tworzyw sztucznych”, wyd. WNT, Warszawa 1973; współautorem książki „Próba zastosowania metod ultradźwiękowych do badania stopnia utwardzenia tworzyw fenolowych” (K. Kunert, T. Nowara, J. Bursa), wyd. Instytut Podstawowych Problemów Techniki, Polska Akademia Nauk, Warszawa 1975 oraz redaktorem pracy zbiorowej „Laboratorium przetwórstwa i stosowania tworzyw sztucznych: praca zbiorowa. Cz. 1. Badanie tworzyw”, wyd. Politechnika Śląska, Gliwice 1971. Był też twórcą 7 patentów.

W uznaniu zasług profesor Jerzy Bursa został odznaczony: Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi, Srebrną Odznaką Zasłużonego dla Rozwoju Województwa Katowickiego, Odznaką Zasłużonego dla Politechniki Śląskiej, Medalem 40-lecia Politechniki Śląskiej, nagrodą JM Rektora Politechniki Śląskiej.

Odszedł człowiek wielkiej wiedzy i prawości oraz ogromnej życzliwości dla ludzi, niedościgły wzór dla współpracowników i studentów. Profesora Jerzego Bursę żegnały na Cmentarzu Centralnym w Gliwicach rzesze Jego przyjaciół, współpracowników, wychowanków oraz przedstawiciele środowiska naukowego z całego kraju.

dr h.c. prof. dr hab. inż. Leszek A. Dobrzański

prof. dr hab. inż. GabrielWróbel

IMIiB Politechnika Śląska

dr inż. Henryk Rydarowski

Główny Instytut Górnictwa, Katowice